Nieuws

Minder azen op meerwerk

Het is een eenvoudige vraag waar een hele wereld achter zit: waarom vliegen de kosten van veel grote infrastructurele projecten gierend uit de bocht? Kostenexpert Joep van der Meer maakte het vaker van nabij mee.

Van der Meer was actief als kostenadviseur bij de Betuwelijn en vele andere projecten. De zelfstandig docent bij van der Meer Kosten&Kennis is sinds een aantal jaren ook werkzaam als senior kostenadviseur bij Rijkswaterstaat. Daar kijkt hij bij projecten mee, is betrokken bij aanbestedingen, maakt kostenramingen of besteedt die uit en toetst ze.


Van der Meer hield zich na zijn hts-studie weg- en waterbouw vooral bezig met concrete berekeningen. Er lag een min of meer duidelijk ontwerp en de simpele vraag luidde: wat kost dat? Steeds leuker vond hij ook de wereld die erachter zat: de onderhandelingen en het hele bouwtraject. Eerst vanuit de aannemerij en later meer andersom. Zo leerde hij hoe het hele bouwproces in elkaar zit en dat calculaties tijdens het proces niet allemaal standhouden.

Belangen

“Gaandeweg leerde ik,” begint Van der Meer, “welke belangen er spelen. Je maakt een berekening, je snapt dat je baas winst wil maken en je doet er wat bovenop. Dan blijken er echter allemaal belangen op de achtergrond mee te spelen, waar ik als beginnend calculatortje geen weet van had.”


“Ik spreek dan over de tijd van voor de bouwfraude. Je wist dat zoiets speelde, maar hoe het precies in elkaar zat, was wel heel apart. Dat illegale randje ging er af, maar dat het verder gaat dan puur de kostprijs met een winstpercentage, leer je steeds beter.”



Joep van der Meer

Als docent bij van der Meer Kosten&Kennis is dat zeker het geval, waar zijn gehoor bestaat uit een mix van ambtenaren, adviesbureaus en aannemers. De ‘ideale mix’, aldus Van der Meer, want zo ontstaan er interessante discussies en krijg je een goed en actueel inkijkje in de wereld van het aanbesteden en de kostenoverschrijdingen.

Apenrots

Het gaat natuurlijk om grote financiële belangen, maar bij aannemers spelen ook dingen als langetermijndenken een rol, en soms het image. Van der Meer vraagt zijn cursisten weleens waar het inschrijfgedrag van hun directeuren op is gebaseerd. En dan blijken er soms bazen te zijn die graag de apenrots beklimmen.


“Bij een inschrijving wordt zelfs wel eens gezegd: ‘En nu pakken wij dat werk, anders pakt die eikel van bedrijf X het weer’. De beslissing wordt zo puur op emotie genomen en naar alle zakelijke aspecten wordt onvoldoende gekeken. Het onderste wordt uit de kan gehaald om het werk voor een irritante concurrent weg te kapen. Dit is uiteraard een uitzonderlijk geval, maar toch had die cursist dat al een paar keer meegemaakt.”


Maar ja, aannemers willen geld verdienen en dus moet de winst ergens vandaan komen. Dat kan ook met een volgend project. Van der Meer: “Geld verdienen is logisch en noodzakelijk, maar soms zijn aannemers bij de inschrijving niet helemaal eerlijk over hun doelstellingen.”

Meerwerk

“Tijdens het project wil een aannemer dan ineens dat er voor de verkeersveiligheid een tijdelijk geluidsscherm komt. Dan denk ik: het gaat jou niet alleen om de verkeersveiligheid, jij wilt hier meerwerk uitslepen. Ik kan dat dan echter niet echt waarmaken.”


“Het is een soort spel, waarbij opdrachtgevers de aannemers in toom moeten houden. Zaak is dat je elkaars belangen respecteert in plaats van het vechtcontract, waarbij je om de haverklap met dikke aders in de nek tegenover elkaar komt te staan. Hoe je dat doorbreekt, is een lastige zaak.”


Aanleg HSL-Zuid. Foto: Joop van Houdt/Rijkswaterstaat 

Aannemers scherper

“Natuurlijk kan ik gaan zwartepieten en zeggen dat aannemers altijd met meerwerk komen. Zij stellen echter dat het de opdrachtgevers zijn, die niet precies weten wat ze willen. Of het zijn ‘klote werken’, waarop nooit wat verdiend kan worden. Ze worden volgens henzelf altijd uitgeperst.”


“Aannemers zijn echter over het algemeen wel scherper en misschien ook iets meer kostenbewust. Bovendien denken ze meer in kansen. Als het in mijn cursus gaat over risicomanagement, zien de ambtenaren het altijd zwart in, met bijvoorbeeld onverwachte vervuilingen en asbest. Een aannemer kijkt juist naar de positieve dingen en wil werk met werk maken. Zijn er nog tweedehands stenen die je kunt verkopen? Opdrachtgevers denken altijd in negatieve aspecten.”

Betuwelijn

De echte grote kostenoverschrijdingen ontstaan echter niet door gedoe met aannemers. Bij een groot project als de Betuwelijn komt dit volgens Van der Meer door het steeds maar weer uitbreiden van de plannen. “De eerste Betuwelijn was een kaal spoorlijntje op de plek van de oude lijn, waar nu nog een passagierslijn ligt. Dat lijntje zou opgekalefaterd worden en daarvoor was een kleine miljard euro gereserveerd.”


“Maar ja, toen dat eenmaal besloten was, begon het. Het moest dubbelspoor worden, toen kwamen er geluidsschermen bij en ook nog de hele beveiliging. En wie gaf al die zetjes? Vanuit de politiek en diverse belangverenigingen tot aan de havenbaronnen uit Rotterdam is er een bijdrage aan geleverd.”

Sydney

“Uiteindelijk is de Betuwelijn gerealiseerd voor 4,5 miljard euro en mijn stelling is: daar hebben we geen cent te veel voor betaald. Wat er nu ligt is die 4,5 miljard waard. Vergelijk het met de Opera House in Sydney. Als je die ziet liggen naast de Harbour Bridge, is dat geweldig. Echt práchtig!”


“De bouw ervan ging gepaard met een kostenoverschrijding van wel 600 procent. Mijn verhaal is dan: ik stond er met tranen in mijn ogen naar te kijken, alle Australiërs zijn er trots op en de huidige burgemeester is er ook alleen maar tevreden mee. Soms moet je toch maar slikken om iets moois over te houden.”

Golfbeweging

Met de huidige bouwwoede staan de zaken er ineens heel anders voor, beaamt Van der Meer tot slot. “De laatste zes jaar zaten aannemers met hun inschrijvingen meestal ver onder onze ramingen, wat ze dan probeerden goed te maken met meerwerk. Dat kan inderdaad best weleens gaan veranderen.”


“Het is een soort golfbeweging. Aannemers hoeven nu niet meer zo laag in te schrijven en zo wordt het prijsniveau beter en realistischer. Aannemers azen dan minder op dat meerwerk en doen het liever in een keer goed. Meerwerk geeft organisatorisch ook meer gedoe, dus daar zitten ze ook niet altijd op te wachten. Ze klaren de lopende klus liever zo efficiënt mogelijk en gaan snel op weg naar de volgende.”

 
Kostenoverschrijdingen hebben volgens Van der Meer vaak een sterk politiek karakter. Ontdek de belangrijkste mechanismen achter dit fenomeen in het interview met Joep van der Meer in het nieuwe digitale magazine van het Bouwgenootschap, dat eind september verschijnt.

Joep van der Meer is persoonlijk lid van het Bouwgenootschap. Ook partner worden van het Bouwgenootschap? Ontdek hier alle info.








Dit artikel komt uit Bouwgenootschap

Deel dit artikel